تیم فناوری شما یک پروژه هوش مصنوعی را آماده کرده است. نمونه اولیه خوب کار میکند و مدیرعامل راضی است. بعد یک پرسش ساده همه را متوقف میکند: «این سامانه از نظر امنیت اطلاعات تأیید شده است؟»
در بازار سرمایه ایران، یکی از نهادهایی که این پرسش را جدی میگیرد مرکز نظارت بر امنیت اطلاعات بازار سرمایه، یعنی مکنا، است. این مقاله نشان میدهد مکنا چه میکند، چرا به پروژه هوش مصنوعی شما مربوط است و پیش از شروع چه باید بپرسید.
مکنا چیست و چه میکند؟
بر اساس گزارش روزنامه تعادل، مکنا مرکز نظارت بر امنیت اطلاعات بازار سرمایه است و ریاست آن بر عهده حمیدرضا ستوده است. چند نکته از همین گزارش:
- مرکز عملیات امنیت (SOC) مکنا رخدادهای امنیتی شرکتهای تحت نظارت را دریافت میکند و راهکار دفاعی یکپارچه ارائه میدهد.
- مکنا یک مرکز تحلیل و اشتراک اطلاعات امنیتی به نام Makna-ISAC ایجاد کرده است.
- مکنا مجوز فعالیت سامانههای معاملاتی را پس از احراز امنیت آنها صادر میکند.
- هر شرکت مجاز در بازار سرمایه باید پیش از بهرهبرداری از سامانهها و زیرساختهای خود، تأیید امنیتی را از مکنا بگیرد.
نکته آخر برای مدیر پروژه مهم است. هر سامانه جدیدی که به زیرساخت معاملاتی نزدیک شود، احتمالاً باید از این مسیر بگذرد. بنابراین زمان تأیید باید در برنامه پروژه دیده شود.
ارزیابی پیمانکاران نرمافزاری
همان گزارش میگوید ارزیابی امنیتی جامع شرکتهای ارکان، شرکتهای تابعه و پیمانکاران خدمات نرمافزاری بازار سرمایه (از جمله سامانههای OMS) انجام شده است. در سال ۱۴۰۳ هر یک از این شرکتها بیش از سه بار در سال بازرسی امنیتی شدند. بازرسیها بر پایه سند الزامات فناوری و امنیت اطلاعات مکنا انجام شد.
روش امتیازدهی هم عوض شده است: هر کنترل سطح بلوغ جداگانه دارد و نمره نهایی برآیند این سطوح است. این یعنی امنیت قابل اندازهگیری است و «گفتن اینکه امن هستیم» کافی نیست.
حاصل برای شما این است: اگر پیمانکار شما برای پروژه هوش مصنوعی سابقه رعایت این سند ندارد، ریسک پروژه بالاتر است. از پیمانکار بپرسید با این سند چگونه کار میکند.
نسخه ۶ سند الزامات
گزارش تعادل میگوید سند الزامات و امنیت اطلاعات نسخه ۶ بهروز شده نسخه ۵ است و بازبینی اساسی الزامات بر اساس نیازهای امنیتی بازار سرمایه در آن انجام شده است. متن کامل سند را در منبع عمومی نیافتیم. بنابراین نمیتوانیم بندهای آن را شرح دهیم. نسخه جاری را از مکنا یا از مرجع رسمی نهاد خودتان بگیرید.
دستورالعمل دسترسی به اطلاعات طبقهبندیشده
به گفته همان گزارش، این دستورالعمل الزامات فرایندی و فنی دسترسی به اطلاعات طبقهبندیشده بازار سرمایه را تعیین میکند و تمرکز اصلی آن اطلاعات معاملاتی و پسمعاملاتی است. برای پروژه هوش مصنوعی این بخش مهمترین است، چون مدلها معمولاً برای تحلیل به همین دادهها نیاز دارند.
چرا این موضوع به هوش مصنوعی ربط پیدا میکند؟
هوش مصنوعی با داده کار میکند. هر مدل زبانی، دستیار یا مدل تحلیلی، یا داده را دریافت میکند یا از آن یاد میگیرد. اگر داده معاملاتی یا مشتری از مرز شرکت بیرون برود، دو خطر پیدا میشود: نشت اطلاعات و نقض الزامات دسترسی.
سه پرسش ساده میتواند پروژه را روشن کند:
- مدل کجا اجرا میشود؟ در شرکت شما، در مرکز داده داخلی یا در سرویس خارجی؟
- چه دادهای به مدل داده میشود؟ آیا شامل اطلاعات مشتری یا داده طبقهبندیشده است؟
- چه چیزی ثبت میشود؟ آیا میتوانید بگویید چه کسی چه زمانی چه پرسشی از مدل کرده است؟
اگر به یکی از این پرسشها پاسخ روشن ندارید، پروژه هنوز آماده نیست. دو مقاله بعدی این مجموعه درباره مدل لوکال و معماری ترکیبی به همین پرسشها میپردازند.
یک نمونه تصمیم در عمل
فرض کنید سبدگردانی میخواهد دستیاری بسازد که گزارشهای داخلی را خلاصه کند. اگر گزارشها فقط متن عمومی ناشران باشند، ریسک کمتر است و میتوان با آزمایش کوچک شروع کرد. اگر گزارشها شامل اطلاعات مشتری یا داده معاملاتی باشند، پروژه وارد حوزهای میشود که الزامات دسترسی و تأیید امنیتی مطرح است.
در حالت دوم، پیش از نوشتن حتی یک خط کد، با مسئول امنیت و انطباق جلسه بگذارید. نتیجه جلسه را مکتوب کنید. این سند بعدها، هنگام بازرسی یا تأیید، به کارتان میآید.
فهرست بررسی پیش از شروع
این فهرست جای متن رسمی مکنا را نمیگیرد، اما یک ساختار خوب برای گفتوگو با تیم فنی است:
- نسخه جاری سند الزامات امنیت اطلاعات را از مرجع رسمی بگیرید و با تیم فنی بخوانید.
- طبقهبندی دادهها را بنویسید: عمومی، داخلی، مشتری، طبقهبندیشده.
- مشخص کنید کدام داده هرگز نباید به مدل برسد.
- دسترسی هر کاربر به مدل را محدود و ثبت کنید.
- رخدادهای امنیتی را طبق مسیر مورد نظر ناظر گزارش دهید.
- زمان تأیید امنیتی را در برنامه پروژه بگذارید.
- پیش از انتخاب پیمانکار، سابقه کار او با الزامات امنیتی بازار سرمایه را بپرسید.
ارتباط با نظارت بر سامانههای دیگر
پروژههای بازار سرمایه معمولاً چند ناظر دارند. اگر درباره نگاه فرابورس به نرمافزارهای مالی کنجکاو هستید، مقاله نرمافزار کرادفاندینگ؛ راهنمای انتخاب و مجوز فرابورس نمونهای از همین نگاه را شرح میدهد. نکته مشترک این است که ناظر از شما سند و شواهد میخواهد.
در SNRTech مدلها و عاملهای هوشمند بخشی از محصولات ما هستند و ما اصل شفافیت، کد مستند و آزمونشده و یک تیم ثابت را برای پروژهها رعایت میکنیم. این اصول با نیاز بازار سرمایه به سند و پیگیری همخوان است.
سؤالات متداول
آیا هر پروژه هوش مصنوعی باید از مکنا تأیید بگیرد؟
ما از منابع عمومی نمیتوانیم این را برای همه حالتها تأیید کنیم. گزارشها میگویند شرکت مجاز باید پیش از بهرهبرداری از سامانهها و زیرساختهای خود تأیید امنیتی بگیرد. در مورد پروژه خودتان از مرجع رسمی بپرسید.
متن نسخه ۶ سند الزامات کجاست؟
ما متن کامل را در منبع عمومی نیافتیم. آن را از مکنا یا مرجع رسمی نهاد خودتان بخواهید.
آیا استفاده از مدل زبانی ابری ممنوع است؟
ما چنین ممنوعیتی را در منابع دیدهشده پیدا نکردیم. ولی هر انتقال داده به بیرون باید با الزامات دسترسی و طبقهبندی داده بررسی شود.
چگونه پیمانکار امن را از پیمانکار ناآماده تشخیص دهیم؟
از او مستندات، سابقه بازرسی امنیتی و روش ثبت رخداد بخواهید. پیمانکار آماده به این پرسشها پاسخ مشخص میدهد.
آیا این مقاله مشاوره حقوقی یا امنیتی رسمی است؟
نه. این مقاله خلاصه اطلاعات عمومی است. برای تصمیم قطعی، به متن رسمی و کارشناس امنیت خودتان رجوع کنید.
گام بعدی
پروژه هوش مصنوعی خود را با سه پرسش بالا بسنجید و پاسخها را بنویسید. اگر میخواهید طراحی امن را با یک تیم فنی مرور کنید، با ما صحبت کنید.




دیدگاه خود را بنویسید