ضوابط هوش مصنوعی سازمان بورس؛ نهادها چه کنند؟

۶ دقیقه مطالعه
تصویر شاخص SNRTech برای ضوابط هوش مصنوعی سازمان بورس؛ سند با فهرست بررسی و نشان سپر.

سازمان بورس اعلام کرده که برای هوش مصنوعی ضوابط و دستورالعمل تصویب و ابلاغ کرده است. شما مدیر یک کارگزاری یا سبدگردانی هستید و همان روز از خودتان می‌پرسید: «پس ما باید چه کار کنیم؟»

پاسخ صادقانه از یک نکته شروع می‌شود: متن کامل این ضوابط در منابع عمومی که ما دیدیم منتشر نشده است. پس این مقاله بند به بند نمی‌نویسد، چون نمی‌خواهیم بندی بسازیم که وجود ندارد. در عوض نشان می‌دهد چه چیزی علنی گفته شده، چه چیزی هنوز معلوم نیست و شما همین هفته چه کارهایی می‌توانید بکنید.

آنچه علناً گفته شده

در همایش روز کارگزار در مهر ۱۴۰۵، رئیس سازمان بورس، حجت‌الله صیدی، سخن گفت. به گزارش تجارت‌نیوز، او چند نکته را مطرح کرد:

  • هوش مصنوعی صرفاً پروژه فناورانه نیست و تحول مدیریتی و حکمرانی است.
  • افزودن یک ابزار جدید به روش‌های قدیمی کافی نیست.
  • سه اصل بازار سرمایه، یعنی تشکیل سرمایه، کارایی بازار و حمایت از حقوق سرمایه‌گذاران، باید با هوش مصنوعی تقویت شوند.
  • الگوریتم‌ها، تحلیل‌ها، گزارشگری مالی و سامانه کدال از حوزه‌های کاربرد هستند.
  • ریسک‌های هوش مصنوعی باید مدیریت شود و یک پروژه بزرگ حکمرانی داده در بازار سرمایه در حال پیگیری است.

همان گزارش اشاره می‌کند که صیدی از ابلاغ ضوابط و دستورالعمل‌ها سخن گفت، ولی در متن خبر ضابطه مشخصی ذکر نشده است. این جمله بسیار مهم است. یعنی ما جهت‌گیری نهاد ناظر را می‌دانیم، ولی بندهای الزام‌آور را از این خبر نمی‌خوانیم.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

ما از منابع عمومی نمی‌توانیم به این پرسش‌ها پاسخ دهیم:

  • ضوابط دقیقاً شامل کدام نهادها می‌شود؟
  • آیا برای استفاده از مدل‌های زبانی، تأییدیه جداگانه لازم است؟
  • مهلت اجرا چیست؟
  • ضمانت اجرا یا جریمه چگونه است؟

اگر کسی این موارد را با قطعیت می‌گوید و متن رسمی را نشان نمی‌دهد، به او اعتماد نکنید. نخستین گام شما روشن است: متن رسمی را از سازمان بورس یا از مرجع رسمی نهاد خودتان بگیرید و حقوقی و انطباق شرکت آن را بخوانند.

قواعد قدیمی که هنوز برقرارند

حتی بدون متن تازه، چند الزام موجود به پروژه هوش مصنوعی شما ربط دارد. گزارش تجارت‌نیوز درباره سامانه‌های معاملات برخط می‌گوید کارگزاری‌ها پیش از استفاده از این سامانه‌ها باید تأییدیه‌ها و مجوزهای لازم را طبق ضوابط سازمان بورس بگیرند. هدف این الزام‌ها، صحت عملکرد، حفاظت از اطلاعات مشتریان، کاهش ریسک عملیاتی و حمایت از سرمایه‌گذاران ذکر شده است.

همان گزارش تأکید می‌کند که متن خبر الزام ویژه‌ای برای هوش مصنوعی ذکر نکرده است. پس بهتر است قاعده را این‌گونه بخوانید: اگر مدل هوشمند شما به سامانه معاملاتی یا به داده مشتریان دست می‌زند، همان مسیر مجوز و امنیت قبلی احتمالاً برای آن هم مطرح است. این را باید با نهاد ناظر تأیید کنید.

یک فهرست عملی برای مدیران

بدون انتظار برای متن کامل، می‌توانید این کارها را انجام دهید:

۱. فهرست کاربردها را بنویسید

هر جا کارمند یا بخشی از شرکت از هوش مصنوعی استفاده می‌کند، ثبت کنید. بسیاری از شرکت‌ها نمی‌دانند همکارانشان متن‌های داخلی را در چت‌بات‌های عمومی می‌گذارند. اول باید دید چه چیزی وجود دارد.

۲. هر کاربرد را درجه‌بندی کنید

خلاصه‌سازی یک گزارش عمومی با تولید پیام برای مشتری یا تحلیل داده معاملاتی فرق دارد. برای هر کاربرد بنویسید چه داده‌ای وارد می‌شود و خروجی به چه کسی می‌رسد.

۳. مسئول مشخص تعیین کنید

صیدی هوش مصنوعی را موضوع مدیریتی دانست. پس یک نفر در سطح مدیریت باید پاسخگو باشد، نه فقط واحد فناوری.

۴. انسان را در حلقه نگه دارید

هر خروجی که به مشتری یا به تصمیم مالی می‌رسد باید قابل بررسی باشد. ثبت کنید که چه کسی تأیید کرده است.

۵. داده را طبقه‌بندی کنید

مشخص کنید چه داده‌ای هرگز نباید از شرکت بیرون برود. درباره دسترسی به اطلاعات طبقه‌بندی‌شده بازار سرمایه در مقاله بعدی همین مجموعه، با تکیه بر کار مکنا، می‌نویسیم.

۶. از ثبت و مستندسازی غافل نشوید

اگر ناظر پرسید «این مدل چه می‌کند و چه کسی کنترلش می‌کند؟»، باید سند داشته باشید. سند خوب در حقیقت بخشی از محصول است.

سه صحنه که احتمالاً در شرکت شما هم رخ می‌دهد

کارمندی که متن داخلی را در چت‌بات عمومی می‌گذارد

یک تحلیلگر برای صرفه‌جویی در وقت، گزارش داخلی شرکت را برای خلاصه‌سازی به یک سرویس عمومی می‌دهد. نیت او خوب است، اما شرکت کنترلی روی مسیر این داده ندارد. راه‌حل فقط ممنوع‌کردن نیست؛ یک ابزار مجاز و سیاست روشن لازم است.

دستیار مشتری که پاسخ نادرست می‌دهد

دستیار هوشمند درباره یک کارمزد پاسخ اشتباه می‌دهد و مشتری آن را مبنای تصمیم می‌کند. اگر پاسخ‌ها ثبت نشده باشند، شما نمی‌توانید ماجرا را بررسی کنید. ثبت گفت‌وگوها و مسیر ارجاع به انسان از همان روز اول لازم است.

مدلی که داده معاملاتی را می‌خواند

یک مدل تحلیلی به داده سفارش‌ها وصل می‌شود. این همان جایی است که مجوز، امنیت و حفاظت از اطلاعات مشتریان بیشتر از همه اهمیت پیدا می‌کند. پیش از اتصال، با واحد انطباق و ناظر هماهنگ کنید.

نقش شریک فنی

بسیاری از نهادهای مالی تیم فنی بزرگ ندارند. شریک فنی می‌تواند کاربردها را فهرست کند، مدل را به نرم‌افزار موجود وصل کند و ثبت رویدادها را از ابتدا در سامانه بگذارد. SNRTech شرکت نرم‌افزاری در تهران است که مدل‌ها و عامل‌های هوشمند را بخشی کلیدی از محصولات خود می‌داند و تجربه ساخت سامانه برای حوزه مالی، مثل نرم‌افزار مدیریت صرافی و پلتفرم تأمین مالی جمعی، دارد.

اگر پیش‌تر درباره الزامات نظارتی در بازار سرمایه مطالعه نکرده‌اید، نوشته ما درباره نقش فرابورس در نظارت بر سکوهای کرادفاندینگ نمونه‌ای از نگاه ناظر به نرم‌افزارهای مالی می‌دهد.

سؤالات متداول

آیا ضوابط هوش مصنوعی سازمان بورس همین حالا برای ما الزام‌آور است؟

ما از منابع عمومی نمی‌توانیم این را تأیید کنیم. متن رسمی را از سازمان بورس یا مرجع نهاد خودتان بگیرید.

آیا استفاده از ChatGPT یا مدل‌های مشابه در شرکت ممنوع است؟

ما چنین ممنوعیتی در منابعی که دیدیم نیافتیم. ولی ورود داده مشتری یا داده طبقه‌بندی‌شده به سرویس خارجی ریسک جدی دارد و باید با انطباق شرکت بررسی شود.

اگر هنوز از هوش مصنوعی استفاده نمی‌کنیم، نگران باشیم؟

نگرانی لازم نیست، اما آمادگی خوب است. فهرست کاربردها و سیاست داخلی را الان بنویسید تا هنگام شروع، آماده باشید.

چه کسی باید مسئول هوش مصنوعی در شرکت باشد؟

یک مدیر ارشد با پشتیبانی واحدهای انطباق، حقوقی و فناوری. صیدی هوش مصنوعی را تحول مدیریتی نامیده است، پس مسئولیت فقط با واحد فناوری نیست.

آیا این مقاله مشاوره حقوقی است؟

نه. این مقاله خلاصه اطلاعات عمومی است. برای تصمیم قطعی، متن رسمی ضوابط و مشاور حقوقی خودتان را مبنا قرار دهید.

گام بعدی

فهرست کاربردهای هوش مصنوعی شرکتتان را بنویسید و متن رسمی ضوابط را در کنارش بگذارید. اگر می‌خواهید فاصله میان این دو را با یک تیم فنی بررسی کنید، با ما صحبت کنید.

دیدگاه‌ها

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.